Home
Thế giới tương lai sẽ thiếu cát? PDF. In Email
Thứ sáu, 29 Tháng 9 2017 10:13

Hơn nửa dân số thế giới hiện sống ở đô thị và 2,5 tỷ người nữa sẽ trở thành dân đô thị trong vòng ba thập niên tới, theo Liên hợp quốc. Sự bùng nổ đô thị hóa toàn cầu không lường trước được tiêu thụ khối lượng cát khổng lồ, thành phần chính của bê-tông và asphalt. Tất cả cao ốc, văn phòng, nhà chung cư, đường xá... đều cần có cát. Không có gì ngạc nhiên cát là nguyên vật liệu được khai thác nhiều nhất trên thế giới.

images

Cát bị khai thác vô tội vạ

Hồ Bà Dương là hồ nước ngọt lớn nhất ở Trung Quốc. Nhưng trên hồ luôn có tới hàng trăm tàu hút cát và sà-lan khổng lồ, những chiếc tàu thép đáy bằng nặng nề với cần trục nhô ra từ trên boong. Khối lượng cát lớn nhất có thể kéo được từ lòng sông là khoảng mười nghìn tấn một giờ. Một nghiên cứu gần đây ước tính rằng 236 triệu m3 cát được lấy từ trong lòng sông này mỗi năm. Điều đó khiến hồ này trở thành mỏ cát lớn nhất trên hành tinh, lớn hơn nhiều so với ba mỏ cát lớn nhất ở Mỹ gộp lại.

Nhu cầu đối với cát trên thế giới vô cùng lớn. Trong đó châu Á là nơi tiêu thụ cát lớn nhất. Công ty nghiên cứu thị trường Freedonia Group cho biết 70% trong số 13,7 tỷ tấn cát xây dựng trên toàn thế giới năm ngoái được sử dụng ở châu Á. Một nửa số đó tiêu thụ ở Trung Quốc, nơi chính phủ ước tính đã xây dựng 32,3 triệu căn nhà và 4,5 triệu km đường từ 2011-2015. Thượng Hải, trung tâm tài chính của Trung Quốc chỉ trong thập niên vừa qua đã xây dựng nhiều nhà cao tầng hơn tất cả số nhà hiện có ở thành phố New York, và các cơ sở hạ tầng khác. Chỉ trong vòng vài năm qua, Trung Quốc đã dùng nhiều xi-măng hơn cả số Mỹ đã dùng trong suốt thế kỷ 20. Ở Ấn Độ, số cát xây dựng được sử dụng đã tăng gấp ba từ năm 2000 và vẫn đang tăng nhanh. Tờ Thời báo Ấn Độ ước tính thị trường cát ở đất nước này trị giá khoảng 2,3 tỷ USD một năm. Tại một điểm ở bang Tamil Nadu không thôi, có 50 nghìn xe tải cát được khai thác hằng ngày và chuyển lậu tới bang bên cạnh.

Tác động khủng khiếp nhất của việc khai thác cát đại dương thể hiện rõ ở Indonesia khi chúng đã xóa sổ hơn hai mươi hòn đảo từ năm 2005. Cát hầu hết được đưa tới Singapore để tiếp tục chương trình lấn biển của quốc gia này. Đảo quốc này đã lấn ra thêm 20 dặm vuông trong vòng 40 năm qua, trở thành nhà nhập khẩu cát lớn nhất thế giới.

Ở châu Phi, những bờ biển Ghana và Kenya cũng như Cape Verde và Zanzibar với những bãi cát tuyệt đẹp giờ đây ngày càng có ít cát. Bộ trưởng nguồn tài nguyên thiên nhiên Hamad Rashid Mohammed nói: Nguyên nhân do sử dụng cát quá độ cho các dự án xây dựng trong quần đảo của Tanzania. Những số liệu chính thức từ Văn phòng Rừng và nguồn tài nguyên thiên nhiên không thể tái tạo chỉ ra rằng khoảng ba triệu tấn cát đã bị khai thác trên bờ biển này trong vòng 10 năm từ 2005 tới 2015. Đây là số liệu chính thức, số liệu không chính thức có thể gấp đôi.

Châu Phi còn xuất khẩu cát mà một trong những khách hàng chính là Dubai với tham vọng mãnh liệt mở rộng bờ biển. Chỉ riêng dự án “Đảo cọ Jumeirah” đã sử dụng 200 triệu m3 cát và đá. Một số nhỏ được lấy từ bờ biển của Dubai nhưng phần lớn đến từ những bãi biển châu Phi. Riêng năm 2014, UAE đã nhập khẩu tới 456 triệu USD cát, đá và sỏi để phục vụ nhu cầu xây dựng. Là quốc gia nằm ven sa mạc cát khổng lồ nhưng cát sa mạc có độ kết dính kém nên không phù hợp làm xi-măng như cát biển. Với nhu cầu xây dựng bùng nổ những năm qua, quốc gia giàu có này không có cách nào hơn là nhập khẩu nguyên vật liệu họ cần.

Hệ lụy nặng nề và cái vòng luẩn quẩn

Cùng với khí ga tự nhiên và dầu, cát là một nguồn tài nguyên thiên nhiên hữu hạn. Nó không thể sản sinh kịp tốc độ khai thác hiện nay. Khai thác cát quá độ khiến những lòng sông và biển trên khắp thế giới trơ đáy, những vùng đất canh tác nông nghiệp và rừng bị xé nát.

Mực nước sông giảm xuống nghiêm trọng những năm gần đây ở Hồ Bà Dương (Trung Quốc) có thể hủy hoại đời sống của dân cư và động vật trong vùng. Nơi đây là điểm đến lớn nhất đối với chim di cư vào mùa đông của châu Á, là nơi cư ngụ của hàng triệu con sếu, cò cùng một số loài quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng như cá heo chuột. Nghiên cứu cho thấy những trầm tích bị khuấy động và tiếng động bởi tàu khai thác cát ảnh hưởng khiến chúng không tìm cá và tôm để ăn nữa cũng như ngày càng có ít tôm cá hơn. Một ngư dân đã đánh cá trong vòng 30 năm tại đây cho biết, ông cũng làm việc bán thời gian trên tàu hút cát bởi không kiếm đủ tiền nhờ nghề chài lưới nữa.

Vào cuối những năm 1990, những kẻ khai thác cát đã lấy nhiều cát trên sông Trường Giang tới mức cầu bị suy yếu, việc vận chuyển đường thủy bị xáo trộn và vùng bờ sông bị đổ sụp. Trước tình trạng thiệt hại gây ra cho 400 triệu người, vào năm 2000, chính quyền Trung Quốc cấm khai thác cát trên sông Trường Giang, khiến những kẻ khai thác cát chuyển đến hồ Bà Dương.

Những kiểu khai thác cát khác nhau gây ra những hủy hoại khác nhau cho môi trường. Hút cát từ lòng sông hủy hoại môi trường sống của các sinh vật và tổ chức sống ở tầng đáy. Trầm tích bị xáo trộn làm vẩn đục nước, làm cá nghẹt thở và ngăn ánh sáng mặt trời duy trì sự sống của thực vật dưới nước. Tòa án tối cao Ấn Độ gần đây cảnh báo rằng ”những mỏ cát không bị hạn chế đang tăng lên tới mức báo động” phá vỡ hệ thống sinh thái ven sông khắp cả đất nước, với những hậu quả nghiêm trọng đối với cá và các sinh vật dưới nước và là thảm họa đối với nhiều loài chim.

Khi mỏ cát và lòng sông trở nên cạn kiệt, những kẻ khai thác cát quay sang biển. Trên thế giới hàng nghìn tàu hút hàng triệu tấn cát từ đáy biển hằng năm, ảnh hưởng sâu sắc tới môi trường sống và làm vẩn đục nước có thể ảnh hưởng tới đời sống sinh vật biển. Ở vùng bờ biển Cambodia những tàu hút cát đe dọa nghiêm trọng rừng ngập mặn, vùng cỏ biển và các loài có nguy cơ tuyệt chủng như cá heo, cá nược và rùa...

Trên bãi biển nơi rùa đã từng đẻ trứng ở quần đảo Cape Verde giờ chỉ còn đất và cát. Không có cát giữ thủy triều nước mặn tràn vào đất liền phá hoại mùa màng, cây trồng và nhà cửa. Vào tháng 2-2017, chính phủ Cape Verde đã thông qua một nghị quyết dừng khai thác cát trên tất cả các quần đảo. Việc dùng máy móc hút cát cũng bị cấm. Tuy nhiên sự nghèo đói đẩy dân xúc cát từ đáy biển về kiếm sống ở Ghana, khai thác cát cũng là bất hợp pháp. Nhiệt độ tăng lên buộc cá di chuyển sang sống ở nơi khác và xói mòn bờ biển khiến đất trồng trọt mất dần. Nhiều người không còn kiếm đủ tiền từ nghề chài lưới và nghề nông nên họ chuyển sang khai thác cát trái phép làm vấn đề trầm trọng hơn.

Trước tình trạng những bãi biển có nguy cơ biến mất, Cơ quan quản lý môi trường quốc gia (NEMA) gần đây ban hành luật về khai thác cát ở mức quốc gia và hạt giúp chỉnh đốn ngành này. Ông Titus Simiyu, Giám đốc NEMA hạt Machakos ở Kenya nói: Chúng tôi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành báo cáo đánh giá tác động môi trường trước khi trao giấy phép khai thác cát. Còn Bộ trưởng Mohammed khẳng định: “Cần làm chậm nhịp độ khai thác và tiêu thụ cát nhằm bảo vệ những cánh đồng và làng xóm. Mặt khác tìm nguyên liệu thay thế trong xây dựng để sử dụng ít cát hơn”. Ông cũng mong muốn việc khai mỏ phải được xem xét và kiểm soát nghiêm ngặt để những bãi biển ở Zanzibar hay Cape Verde còn có cát.

Nguồn: Nhandan.com.vn

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn: